سلام سال نو مبارک
.نوروز از جلوههاي تمدن و فرهنگ اصيل ايراني به شمار ميرود که رسم و آئين کهن و ديرينه آن با سر سبز شده طبيعت و نوزايي همراه است. اين مقال بنا دارد نگاهي به پيشينه و فلسفه اين مراسم سنتي بيندازد.
مجوس کلمه اي معرب از مکوسيا (magucia ) به زبان پهلوي است و در زبان اوستايي مغاو ( maghu ) گفته مي شود که از ماده مغان در فارسي جديد مشتق شده است . مغان يا مجوس در اصل قبيله اي ميديه بودند که امتياز رياست معنوي اديان را زماني که دين زرتشتي برديگر اديان سبقت گرفت، به عهده داشتند . زرتشت دين رسمي درعهد ساساني بود. مغان قبيله اي بودند که وقت خود را صرف خدمت به الهه مي کردند.
ايرانيان به عنوان ملتي آريايي قبل از ظهور زرتشت به عبادت پديده هاي طبيعي مشغول بودند و از مهمترين الهه هاي آنها ميترا الهه خورشيد و آناهيتا الهه دشت و زمين بود
. در نيمه قرن هفتم در شمال غربي ايران زرتشت ظهور پيدا کرد و دعوتش را از سواحل اروميه آغاز کرد و سپس به باختر در شرق ايران منتقل شد.زرتشت با کتاب جديدي به نام
"اوستا" آمد. اما قسمت زيادي از اين کتاب با ارزش زمان حمله اسکندر به ايران از بين رفت. در دوره اشکاني پادشاهان تلاش کردند تا آنچه را که از کتاب مقدس باقي مانده بود جمع آوري کنند . اين اقدام تا زمان اردشير اول پادشاه ساساني ادامه داشت و آن را در 21 جلد يا نسخه جمع آوري کردند . اما بار ديگر اين کتاب از بين رفت و چيزي جز 5 کتاب يا جزء از آن باقي نماند. چون يسنا، ندياد، يستريد، يشتها، خرده اوستا.دين زرتشت
اين دين بر اساس دو اصل چون نور و ظلمت پايه گذاري شده است، زيرا اين دو اصل از ابتدا با يکديگر در تعارض و نزاع بودند
. چون سپاه نور يا خير در مقابل سپاه ظلمت و شر. در رأس سپاهيان خير اهورامزدا بود و سپاه شر را اهريمن هدايت مي کرد. از مسائل مهم در عقايد زرتشت مسئله آتش بود که از نشانه هاي الهه خورشيد به شمار مي رفت و آتش هم نشانه اشراق و نور بود و از آن به عنوان مظهر پاکي و غير قابل فساد بهره مي برند. ايرانيان به آتش و خورشيد که نشانه الهه اهورامزدا بود، توجه کردند. اين نشان مي دهد که زندگي اجتماعي ايرانيان قديم از دين تأثير بسياري گرفته است و دين پديده اي بسيار بزرگ در زندگي آنها به شمار مي رفت.عيد نوروز
نيروز معرب کلمه نوروز است که در در دو زبان فارسي و کردي يعني روز جديد که در نزد فارسها
( ايرانيان) دو ايام بوده است؛ نوروز عام و نوروز خاص . نوروز عام روزي است که اهورامزدا الهه پاکي در 21 مارس سال ميلادي بر آن نام نهاده است و خورشيد در اين روز در نقطه بالاي برج حمل است که بهار فرا مي رسد. گفته مي شود که خداوند عالم جهان را در اين روز خلق کرد و همچنين حضرت آدم (ع) را در اين روز خلقت نمود .از اين رو به آن نوروز مي گويند، حتي گفته مي شود که پس از مرگ عثمان مسلمانان در اين روز با حضرت علي (ع) بيعت کردند .بر اساس اسطوره هاي قديمي برخي مي گويند که جمشيد اولين پادشاه ايراني در ابتدا نامش
"جم" بوده است که در عربي به آن "منوشلح " گفته مي شد. هنگامي که به آذربايجان رسيد دستور داد که عرشي مرصع بر مکاني بلند و در مقابل طلوع خورشيد برپا کنند و تاجي مرصع نيز بر سرش نهاد و بر تخت خود نشست تا اينکه خورشيد طلوع کرد و شعاع خورشيد بر تاج و تخت او تابيد و از تابش آن برقي بسيار زيبا درخشيد که مردم از آن به عنوان روز جديد تفسير کردند. از اين رو لفظ شعاع که در زبان پهلوي " شيد" است به نام "جم" اضافه کردند و اسم او را "جمشيد" ناميدند و جشني شکوهمند برپا کردند و آن روز را عيد ناميدند.اما نوروز خاص روزي بود که روز سلامت و عافيت ناميده شد؛ آن روز ششم از فروردين ماه است که پادشاه جمشيد در اين روز بر عرش و تخت پادشاهي خود نشست و از رعيتهاي خود خواست که جمع شوند و مراسم پاک و با شکوهي را برپا کنند
. جمشيد به آنها گفت : خداوند تبارک و تعالي شما را خلق کرده است، بنابراين شايسته است که جسم و جان خود را با آبهاي پاک بشوييد و بر نعمت خداوند شکر گزاري کنيد. آنها اين کار را هر سال در چنين روزي انجام دادند. از اين رو نوروز خاص ناميده شد. گفته مي شود که اکاسره پادشاه دولت ساساني در اين روز نيازهاي مردم را مي پرسيد، زندانيان را از زندان آزاد مي کرد، مجرمان را مي بخشيد تا در اين ايام در راحتي و سرور زندگي کنند. اين درحالي بود که بعدها از نوروز عام تا نوروز خاص شش روز اول هر سال را جشن برپا مي کردند.نوروز پس از اسلام
اولين کسي که در اسلام مراسم نوروزي را به جا آورد و هديه داد حجاج بن يوسف ثقفي والي امويان در عراق و مشرق زمين بود ولي خليفه اموي عمر بن عبدالعزيز آن را ابطال کرد، اما بار دوم رسم نوروز در عصر عباسيان پا گرفت
. زيرا اغلب وزيران عباسي از ايرانيان و فارسها بودند و دوباره نوروز احياء شد.سنت ايرانيان از اولين روز بهار شروع مي شد که به آن نوروز جلالي هم مي گفتند، زيرا تاريخ آن به حکومت سلجوقيان ملکشاه بن آلب ارسلان برمي گردد که وي در سال
463 هجري موافق با 1074 ميلادي گردهمايي را براي ستاره شناسان ترتيب داد تا تاريخ ايرانيان قديمي را بررسي کنند و عمر بن ابراهيم خيام رياضيدان مشهور سال خورشيدي را توصيه کرد.بر اين اساس اولين روز سال جديد
( نوروز) را که دهم ماه رمضان سال 471 موافق با 15 مارس 1079 ميلادي بود، به شمار آوردند.يکي از علماي اروپايي به نام ادلر
( adler) با اشاره به سعدي شاعر مشهور ايراني مي آورد، در کتاب گلستان، سعدي دومين ماه فارسي از سال جلالي را که بهترين فصل سال است مدح مي کند.زرتشتيان مقيم هند پتيتي
( pateti ) که از کلمه اوستايي گرفته شده و به معني روز توبه است را جشن مي گيرند. در اين روز آنها نماز مي خوانند تا اهورامزدا ببخشدشان، در اين روز زرتشتيان صبح زود خود را مي شويند، لباسهاي نو مي پوشند، از اهورامزدا التماس رحمت و بخشايش مي کنند، سپس به آتشکده مي روند، دعا و نماز مي خوانند تا حب اهورامزدا را به دست آورند، صدقه مي دهند، به نيازمندان کمک مي کنند و بقيه روز را با خانواده خود با شادي و خوشحالي سپري مي کنند و در اين روز زرتشتيان سال جديد را به يکديگر تبريک و تهنيت مي گويند.در زمان عباسيان ايرانيها با تأثير گرفتن از فرهنگ تا امروز اين رسومات را ادامه مي دهند، تا جايي که در زمان محمدرضا پهلوي در سالهاي
1941 تا 1979 تعطيلات يک هفته اي به دو هفته تعطيلي براي مدارس و دانشگاهها تبديل شد، اما پس از پيروزي انقلاب اسلامي اين تعطيلات رنگ و لعاب اسلامي به خود گرفت.نوروز در ديگر کشورها
اين وضعيت بر کردستان عراق هم تأثير گذاشت و آنها تنها در
21 مارس تعطيلي نوروز اعلام کردند . اما امروزه سه روز تعطيلي در دو حکومت منطقه کردستان در اربيل و سليمانيه ايجاد شده است. اما جشن نوروز از بزرگترين تعطيلات ايرانيان به شمار مي رود.در افغانستان نيز مراسم عيد نوروز از صبح بسيار زود
21 مارس هر سال در بزرگترين مسجد شهر مزار شريف برگزار مي شود به طوري که از شهرهاي ديگر به اين شهر مي آيند تا مراسم اين ايام را برگزار کنند؛ آنها نوروز را در 7 روز جشن مي گيرند .در چين نيز اين ايام تقريبا با عيد بهار که از مهمترين اعياد چيني ها به شمار مي رود همزمان است و کشاورزان فرا رسيدن بهار را جشن مي گيرند و به ديد و بازديد مي پردازند و مردم هر شهري غذاي مخصوص خود را تهيه مي کنند و مي خورند
.در مصر نوروز با آغاز سال مصري همراه است که آن اولين روز سال جديد کشاورزي است و برخي از اعراب نيلوس را با نيروز اشتباه مي گيرند، در حالي که اين دو با يکديگر بسيار متفاوت هستند
. اين روز از کلمه قبطي " ني" به معناي رود گرفته شده است . هنگامي که يونانيها به مصر وارد شدند حرف " س" را به آخر کلمات افزودند و شد "نيروس" . اعراب گمان کردند که نيروز فارسي است. اما آنها به منظور ارتباط با رود نيل در مصر نيروز را را نيلوس خواندند. از اين رو اين ايام هر ساله با جوشش رود نيل همراه است که آن را مايه سعادت و برکت مي دانند.اميدوارم سال خوبي داشته باشين .
بزودي ميام .با يک دنيا حرف